Ook Groene kikkers in je tuinvijver?

Categorie: Reptielen en amfibiën

16 mei 2004

 

Middelste groene kikker
Middelste groene kikker
Voor mij is er geen boeiender diergroep in mijn vijvers dan de amfibieën. Al mijn eigen vijvers zijn zo ingericht dat met vooral kikkers, padden en salamanders zich hier optimaal in thuis voelen en tot voortplanting komen. Op dit moment, begin mei, krioelt het water al van de larven van de bruine kikker en de gewone pad en overal tussen de waterplanten wapperen mannetjes salamanders met hun staarten geursporen naar geïnteresseerde wijfjes die hun eerste eitjes al hebben afgezet tussen de blaadjes van de waterviolier.
De afgelopen week zijn de eerste groene kikkers met hun concerten begonnen. Vanuit de verschillende vijvers in de omgeving komt een groot deel van de volwassen dieren samen in de grote vijver die als concertzaal dienst doet. De hele buurt kan de komende weken meegenieten van dit spektakel. Het zal dan ook niet zolang meer duren of er verschijnen ook van de groene kikker eiklompjes tussen de waterplanten.

Willen we tuinvijvers aantrekkelijk maken voor kikkers, padden en salamanders dan moeten deze aan een aantal voorwaarden voldoen. De vijver moet zonnige ondiepe gedeelten hebben die lekker opwarmen voor eiafzetting en larvale ontwikkeling, een dieper gedeelte voor overwintering, een rijke begroeiing van oevervegetatie en onderwaterplanten en liefst geen vis. Padden en bruine kikkers zijn vooral landdieren die alleen tijdens de voortplanting het water opzoeken. Ook salamanders zijn de meeste maanden van het jaar op het land. Zij verlangen een tuin met veel schuilgelegenheid zoals bladhopen, takkenrillen, puinstapels en een weelderige begroeiing. Hiertussen zoeken ze naar hun voedsel en vinden ze overwinteringplaatsen. Een te netjes opgeruimde tuin is dan ook geen ideaal amfibieënbiotoop.

Gewone pad
Gewone pad
Bruine kikker
Bruine kikker
gewone pad en bruine kikker

In onze tuinen en tuinvijvers komen een aantal amfibieënsoorten algemeen voor.
De gewone pad ( Bufo bufo) vinden we overal in het land. Hij leeft in beschaduwde tuinen met veel schuilgelegenheid. De pad gaat in de schemering op jacht naar insecten en andere ongewervelden. Vroeg in het voorjaar zoekt hij voor de paring het water op. De eieren worden in lange eiersnoeren vastgezet aan onderwaterplanten.
De bruine kikker (Rana temporaria) is een dier van vochtige weilanden, natte bossen en struwelen, bosrijke parken en tuinen. Net als de gewone pad komt hij alleen voor de paring naar het water. Grote klompen kikkerdril worden in maart afgezet in de oevervegetatie van sloten en plassen.
De groene kikker is het meest een waterdier. Jaarrond is hij te vinden in en rond het water. Hij overwintert vaak onder water en komt in maart weer te voorschijn. Bij mooi weer in april en mei komen de mannetjes in grote groepen tezamen om koren te vormen. De vrouwtjes benaderen deze mannenkoren en worden door de sterkste mannetjes omklemt. Het paar zoekt vervolgens de oeverzone op waar eiklopjes in de waterplanten worden afgezet. We onderscheiden in Nederland drie verschillende groene kikkers: de poelkikker (Rana lessonae), de meerkikker (Rana ridibunda) en de middelste groene kikker (Rana kl. esculenta).

Poelkikker
Poelkikker
poelkikker
De poelkikker vinden we vooral in het oosten en zuiden van het land waar de soort leeft in kleinere wateren, sloten en vennen. De grotere meerkikker is een soort van het meer open water in het westen van het land, langs rivieren en plassen. De middelste groene kikker is een complexe kruising van beide soorten en het minst kieskeurig wat betreft het leefgebied. Vooral deze treffen we aan in onze tuinvijvers. Het onderscheid tussen de soorten is voor een leek moeilijk te herkennen en vereist enige ervaring.

Kleine watersalamander
Kleine watersalamander
Alpenwatersalamander
Alpenwatersalamander
kleine watersalamander en alpenwatersalamander
Van de salamanders treffen we in vijvers vooral de kleine watersalamander (Triturus vulgaris) aan. In het zuiden van ons land vinden we regelmatig de alpenwatersalamander (Triturus alpestris) in tuinvijvers. Deze fascinerende dieren zoeken vaak al vroeg, februari/maart het voortplantingswater op. Ze leven hier van allerlei kleine waterbeestjes zoals watervlooien. Het baltsgedrag waarbij de mannetjes met hun staart feromonen naar de vrouwtjes wapperen is vanaf half april vooral ‘s avonds met een zaklamp goed waarneembaar. De vrouwtjes worden hierdoor tot reactie aangezet om uiteindelijk een door het mannetje afgezette spermatofoor op te nemen. Vervolgens zetten de vrouwtjes één voor één de eitjes af tussen een dubbelgevouwen waterplantenblad.
Naast deze algemenere soorten kennen we nog negen andere soorten amfibieën in Nederland. De meeste hiervan zijn kieskeuriger in hun leefomgeving en zijn daarom veel zeldzamer.

Vinpootsalamander
Vinpootsalamander
Kamsalamander
Kamsalamander
vinpootsalamander en kamsalamander
De kamsalamander (Triturus cristatus) vinden we sporadisch in het zuiden, midden en oosten van ons land in poelen en kleine visarme wateren. De vinpootsalamander (Triturus helveticus) komt nog voor in Brabant en Limburg.

Vuursalamander
Vuursalamander
Heikikker
Heikikker
vuursalamander en heikikker
De vuursalamander (Salamandra salamandra) komt nog voor in de Zuid-Limburgse hellingbossen en mogelijk nog op een enkele plaats in het oosten. De heikikker (Rana arvalis) vinden we op natte heidevelden, vennen en hoogvenen in het zuiden, oosten en noorden van Nederland en sporadisch ook in de laagveengebieden in het westen. De rugstreeppad (Bufo calamita) is een pionier van de duinen, rivierengebied en de zandgronden. Hij duikt regelmatig op op nieuwe opgespoten terreinen, in nieuwe woonwijken en industriegebieden. Zodra de dynamiek voorbij is verdwijnt hij vaak weer.

Knoflookpad
Knoflookpad
Rugstreeppad
Rugstreeppad
rugstreeppad en knoflookpad
De boomkikker (Hyla arborea) kwam vroeger in het kleinschalige landschap van zuid en oost Nederland algemeen voor. Na bijna uitgestorven te zijn geweest breidt de populatie, dankzij uitgebreide beschermingsmaatregelen en herinrichting van het leefgebied, weer enigszins uit. De knoflookpad (Pelobates fuscus) komt zeer zeldzaam nog voor in de stroomdalen van de rivieren en beken in het oosten en zuiden van het land. Door zijn verborgen levenswijze wordt deze pad zelden waargenomen. De vroedmeesterpad (Alytes obstetricans) en de geelbuikvuurpad( Bombina variegata) komen alleen voor in Zuid-Limburg. Er resten nog slechts enkele populaties van deze soorten waardoor ze als ernstig bedreigt te boek staan.

Boomkikker
Boomkikker
Geelbuikvuurpad
Geelbuikvuurpad
boomkikker en geelbuikvuurpad

Vroedmeesterpad
Vroedmeesterpad
vroedmeesterpad

Alle soorten inheemse amfibieën zijn bij wet beschermt, ook de algemene. Het is dus verboden om ze te vangen en weer uit te zetten in een tuinvijver. Daarnaast heeft dat ook vrijwel geen zin. Volwassen dieren trekken na overplaatsing doorgaands weer weg. Om kikkers, padden en salamanders in een tuinvijver te krijgen hoeven we slechts te zorgen voor een goede leefomgeving. Bijna overal zitten de algemenere soorten wel ergens in de buurt. Is de vijver en de
omliggende tuin geschikt dan vinden ze die snel genoeg.

Door versnippering van hun leefgebied zijn veel van onze amfibieën bedreigd. Gelukkig komt er langzamerhand het besef dat juist de amfibieën indicatoren zijn van een gezond milieu en een rijkere natuur. Herscheppen van nieuwe natuur en het weer terugbrengen van kleinschalige landschapselementen zoals poelen en houtwallen kunnen plaatselijke populaties weer een grote impuls geven. Ook voor de algemenere soorten kunnen tuinvijvers als minibiotoopjes een bijdrage leveren in een ecologische verbindingszone. Zelf ben ik actief binnen RAVON, (Reptielen, Amfibieën en Vissen onderzoek Nederland) en ik monitor o.a. een aantal poelen in Twente met kamsalamanders en kleine watersalamanders. Daarnaast leg ik steeds meer poelen en natuurvijvers aan bij particulieren met amfibieën als hoofdbewoners. Ik hoop zo mijn eigen steentje te kunnen bijdragen aan het overleven van deze fascinerende diergroep in Nederland.

Meer weten?
A.en C.Nollert, Amfibieëngids van Europa, Tirion 2001
Stichting RAVON, Postbus 1413, 6501 BK Nijmegen www.ravon.nl